Jonathan van het Reve
Columns

Is God neutraal?

28 juni 2014

Stel: het christendom is exáct even goed of slecht als de islam, en religie is nooit de oorzaak van enig kwaad. Het wordt weliswaar gebruikt om wandaden te rechtvaardigen, maar al het kwaad komt uit de mens. Of, zoals Asha ten Broeke het onlangs formuleerde: ‘Het kwaad is er ongeacht religie. Niet dankzij.’
    Stel je voor.
    Dan zou religie een heel bijzonder verschijnsel zijn, met het unieke vermogen om ondanks een eeuwenlange, wereldwijde aanwezigheid geen énkel kwaad te doen. Zelfs het WK voetbal heeft negatieve gevolgen, bijvoorbeeld al die peperdure stadions die nooit meer worden gebruikt. Zonder het WK zouden die natuurlijk niet zijn gebouwd - is het met religie heel anders?
    Dan zijn er twee mogelijkheden: óf we dichten religie een magische uitzonderingspositie toe waardoor ieder geloof per definitie gelijkwaardig is en bovendien totaal onschuldig, óf we zijn consequent en besluiten dat ook andere overtuigingen gelijkwaardig en neutraal zijn. Dan maakt het dus niets uit of je in Mozes, Marx, Mohammed, Locke, Lenin of Lennon gelooft: elk idee is even goed of slecht, niks heeft negatieve invloed. Is dat denkbaar?
    Ten Broeke wijst in haar column ook op kwaad dat zónder religie tot stand is gekomen: het bekende experiment waarbij studenten zich razendsnel ontpopten tot wrede cipiers. Een fascinerend verhaal, maar pleit het religie vrij? Het is alsof je de schadelijkheid van roken bestrijdt door te wijzen op ebola. Het enige wat het aantoont, is dat roken niet de énige doodsoorzaak is - maar heeft iemand ooit beweerd dat álle kwaad voortkomt uit religie?
    In de New York Times stond deze week hoe moeilijk het is voor de mannen van ISIS om Sjiïeten te herkennen. Hun naam kan een indicatie zijn, net als hun muzieksmaak en de manier waarop ze bidden. Verder zijn deze mensen precies zoals zij - en toch moeten ze dood. Er zijn mensen die denken dat deze slachting zonder religie toch wel had plaatsgevonden, maar waarover was het conflict dan ontstaan? Over de interpretatie van het nummer I Am the Walrus?
    Vooruit, misschien heeft iedereen wel kwaad in zich. Maar wat zou dat? Er is altijd iets voor nodig om die slechtheid naar boven te halen, en sommige dingen doen dat nu eenmaal meer dan andere. Héél soms doet een Beatles-liedje het, als iemand écht een steekje los heeft. Maar is dat te vergelijken met boeken die al eeuwenlang doelbewust miljoenen mensen aanzetten tot jodenhaat, seksisme en geweld? Waarom zou je die niet (deels) ‘kwaadaardig’ noemen?
    Dat is het grootste mysterie van deze hele discussie: waarom zou je juist religie in bescherming nemen? Armoede, droogte, koloniale grenzen, racistische propaganda, ingebakken slechtheid - allemaal legitieme oorzaken van ellende. En religie als enige niet? Ik snap dat je geen onschuldigen wilt kwetsen, maar gooi je daarvoor alle logica uit het raam?
    Ik kan het mij gewoon niet voorstellen.

De Volkskrant, 28 juni 2014


< vorige overzicht volgende >
Weblog
Twitter
Boek
Columns
Biografie
Contact