Jonathan van het Reve
Columns

De definitie van islamofobie

13 april 2013

‘Islamofobie is een historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie die met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties een negatieve betekenis geeft aan “de islam” en aan “moslims”.’ Contactorgaan Moslims en Overheid, Trouw.nl, 9 april 2013

In Enkhuizen is een moskee in brand gestoken. Of de dader een anti-islamitisch oogmerk had is niet bekend, want hij heeft geen leuzen achtergelaten en er zijn de laatste tijd in Enkhuizen ook twee andere gebouwen in brand gestoken. Toch is het een zeer ernstige zaak, en voor het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) was het zelfs de aanleiding om te pleiten voor een aparte registratie van anti-islamitische delicten.
    Dat het CMO het grondig aanpakt wordt duidelijk op de website van Trouw, waar het verwijst naar een heuse definitie van islamofobie, bedacht door onderzoekster Ineke van der Valk. Islamofobie is ‘een historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie die met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties een negatieve betekenis geeft aan “de islam” en aan “moslims”.’
    Dat klinkt indrukwekkend, maar slaat het ook ergens op?
    Het eerste wat opvalt is dat islamofobie een ‘ideologie’ is. Meestal betekent fobie ‘angst’ (agorafobie), al kan het ook ‘haat’ (xenofobie) betekenen. Maar zowel pleinvrees als vreemdelingenhaat worden veelal gezien als onredelijke, ongefundeerde gevoelens. Islamofobie is volgens het CMO dus van een hogere, meer doortimmerde orde, al zou een definitie van ‘ideologie’ hier geen overbodige luxe zijn.
    Ook over de sóórt ideologie spreekt de definitie zich uit: het is een ‘historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie’. Wat zou dat betekenen? Zijn er ook ideologieën die niet historisch-maatschappelijk bepaald zijn? En zelfs als het iemand lukt om de islam te vrezen of te haten op een manier die niet historisch-maatschappelijk is bepaald, waarom zou dat dan geen islamofobie zijn?
    We gaan verder. Islamofobie ‘geeft een negatieve betekenis aan “de islam” en aan “moslims”’. Wat betekent ‘een negatieve betekenis geven’? Waarschijnlijk zoiets als ‘stom vinden’ of ‘zwartmaken’. Maar eigenlijk is vooral die ‘en’ tussen ‘de islam’ en ‘moslims’ interessant: is dat een ‘en/of’? Of moet je én de islam én moslims stom vinden om islamofoob te zijn? Dat is een gigantisch verschil in ideologie, maar juist op dit cruciale punt laat de definitie ons helaas in de steek.
    En dan de bonte selectie van uitingsvormen: ‘met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties’. Interpretaties waarván? Waarom wel feiten maar geen leugens? Waarom wel beelden en teksten maar geen gesproken woorden of geluiden? Is een Mohammed-cartoon een symbool? En als je toch zo’n lijstje maakt, waarom staat brandstichting er dan eigenlijk niet tussen?

De Volkskrant
, 13 april 2013

Naschrift: de definitie van Van der Valk was eigenlijk nog uitgebreider. “Islamofobie is een historisch-maatschappelijk bepaalde ideologie die met behulp van beelden, symbolen, teksten, feiten en interpretaties een negatieve betekenis geeft aan ‘de islam’ en aan ‘moslims’. Zo worden de perceptie, de betekenisgeving, het begrip, de attitudes en het gedrag van mensen tegenover de islam en moslims beïnvloed ten gunste van sociale uitsluiting van moslims als ‘de ander’ en ten gunste van discriminerende, ongelijke behandeling in het culturele, sociale, economische en politieke domein. Hierbij worden vaak ook personen inbegrepen die op grond van uiterlijke kenmerken of etnische afkomst worden gezien als islamitisch, maar dat niet zijn. Islamofobie als eigentijdse vorm van uitsluiting en discriminatie kent noodzakelijkerwijs religieuze of religiegebonden aspecten, als ook vaak etnische en gender aspecten. Deze aspecten zijn nauw met elkaar verweven.” (HT: Ewoud Butter http://www.republiekallochtonie.nl/islamofobie-en-discriminatie)


< vorige overzicht volgende >
Weblog
Twitter
Boek
Columns
Biografie
Contact